روشنایی
آتشفشان دماوند بيدار ميشود
میترا اسدنیا:ساختوسازهاي بيرويه در ارتفاعات بالاتر از ۱۸۰۰ متر از سطح دريا، گسترش كلانشهر تهران و هجوم انواع مواد مصنوعي و كاربرد آن در نماي اين ساختمانهاي ناهمگون و عمدتا عاري از هنر و ظرافت، تنها نمايشگر روان بينظم و خشن طراحان، سازندگان و مشتاقان خريد آن نيست بلكه نشان از فقدان هرگونه دانش و تعهد به طبيعت و فقدان هرگونه آگاهي از استانداردهاي زيستمحيطي است.
و حاصل آن تجاوزهاي مكرر به حريم غول خفته دماوند و دامنههاي البرز بوده است.
چندي پيش دكتر محمدحسين لباسچي، رئيس ايستگاه تحقيقاتي هومندآبسرد دماوند در گردهمايي علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور اعلام كرد آمارهاي ۳۳ ساله هواشناسي حكايت از گرمشدن تدريجي هوا در دامنههاي قله دماوند دارند كه ادامه اين روند ميتواند به عقبنشيني تدريجي برف مرز اين قله و حتي محو كاكل برفي دائم آن منجر شود. ستادههاي حاصل از دادههاي ۳۳ ساله ايستگاه هواشناسي نشان ميدهد ميانگين حرارت منطقه با بيش از۲/۶ درجه افزايش از ۹/۲ درجه در سال ۱۳۵۲ به ۱۱/۸درجه در سال ۸۵ رسيده است.
وي اضافه كرد بررسيهاي ۴۴ ساله آمار بارندگي ايستگاه نشان ميدهد كه هرچند قدرمطلق ميانگين بارندگي ايستگاه اندكي افزايش يافته اما سهم بارندگي فصل بهار، كه بسيار حائز اهميت است، در طول اين مدت مرتبا كاهش يافته است. در يك دوره ۲۰ ساله همچنين ژرفاي دسترسي به آب نيز فروتر رفته و از ۱۳۰ متر به ۱۶۴ متر رسيده است. (سايت آفتاب: دوشنبه ۱۵ مرداد ۱۳۸۶)
اين پديده نگرانكننده را با دكتر «مجيد شفيعپور» متخصص محيطزيست و عضو هيات علمي دانشگاه تهران در ميان گذاشتيم.
وي با مجزاكردن دو مبحث؛ يكي گرمشدن هواي دو شهر تهران و دماوند در نواحي دامنه اين كوه و مبحث گرمشدن قله اين منطقه منحصربهفرد كشور گفت: «اگرچه در مباحث زيستمحيطي و منابع طبيعي بهويژه آبوهوا، تمام پديدهها بر يكديگر تاثير متقابلي دارند كه قابل پيشگيري و كنترل نيست اما اين دو موضوع را بايد در دو حوزه جداگانه مورد توجه قرار داد.»
وي در مورد گرمشدن هوا در نواحي شهري و دامنههاي دماوند گفت: «در كليه محدودههايي كه عملا با تراكم ساختوساز روبهروست، پوشش طبيعي خاك اعم از پوشش گياهي انبوه يا كم پشت نيز كاهش مييابد. اين وضعيت بهدليل احداث ساختمانها، جادهها، آسفالتسازيها و نيز استفاده از مصالح ساختماني مصنوعي يا طبيعي در سطوح نماي ساختمانها، پشتبامها و پنجرهها سبب شده كه ضريب هدايتي خاك تغيير كند. در نتيجه سرعت روند جذب گرماي خورشيد توسط خاك و بازپسدادن آن و نيز مقدار گرماي خورشيدي كه زمين قادر بوده جذب كند و سپس از خود متصاعد كند، كاهش مييابد.»
وي در بيان دلايل بروز اين پديده گفت: «مواد مصنوعي برخلاف خاك و ديگر پوششهاي طبيعي، قادر به نگاه داشتن گرما در مدت طولاني نيستند و آن را بهسرعت به محيطهاي همجوار منتقل ميكنند. در نتيجه دماي هوا در هر منطقه يا محدوده پرتراكم شهري رو به افزايش دارد.» به گفته وي اين وضعيت امروزه ما را با پديده «جزاير حرارتي» مواجه كرده است. وي در توضيح اين پديده گفت: «اگر يك منطقه پرتراكم شهري را در نظر آوريد، با انواع مواد مولد دما همانند وسايل موتوري، دودكش منازل يا ادارات و كارگاههاي كوچك و بزرگ و منابع انعكاسدهنده نور خورشيد مانند سطوح آسفالت روي پشتبامها و شيشهها و سنگهايي كه در نماي ساختمانهاي مسكوني و تجاري به وفور به كار برده شده، در صورت بررسي و تعيين ميزان افزايش دما در محدودههاي متراكم مسكوني يا تجاري (با انواع ساختمانهاي بلند و نماهاي ساختهشده از سيمان و بتون و انواع سنگهاي مصنوعي و كارخانهاي) در مقايسه با دماي هوا در نواحي حومه آن شهر اعداد و ارقام مشخصي حاصل ميشود.
چنانچه منحني اعداد بهدستآمده از بررسي تغييرات دما از حومه شهر به طرف محدوده پرتراكم شهري و سپس از منطقه شهري به حومه ديگر شهر در سوي ديگر آن رسم كنيم، اين منحني تغييرات، داراي يك برآمدگي در بين دو حومه است كه حكايت از افزايش دما در اين محدوده دارد. ترسيم اين برآمدگي يا منحني افزايش دما، به شكل جزيرهاي است كه در اصطلاح و از نظر علمي بهعنوان «جزاير حرارتي» شهرت دارند.»
وي يادآور شد كه جزاير حرارتي براي جابهجايي و حركت صعودي آلايندهها از سطح كمارتفاع زمين به ارتفاعات بالاتر در محدوده متراكم شهري مفيد و ضروري است اما به واسطه انتقال آلايندهها به اطراف باعث افزايش آلايندهها در حومههاي كم ساختوساز مثل كوه و دشتها در نواحي اطراف و خارج از شهر ميشوند.
شهر دماوند نيز همانند تهران طي يك دهه گذشته بهطور بيسابقهاي توسعه يافته و ساختوسازهاي بيرويهاي در آن صورت گرفته است. باتوجه به جذابيت اين منطقه از نظر آبوهوا و فاصله اندك اين منطقه ييلاقي با كلانشهر تهران اين وضعيت از نظر تردد انواع وسايل نقليه و مسافران و نيز گسترش ساختوسازها نابودي خاك را در منطقه تشديد كرده است. اين وضعيت سبب شده است كه بسياري از اراضي اطراف اين شهر كه سابقا در خارج از محدوده شهري بود، اكنون با اجراي انواع طرحهاي انبوهسازي و احداث انواع شبكههاي شهري و كمربنديهاي كنارگذر شهري، جادهسازي و خيابانكشي و آسفالتگذاريها، زير پوشش انواع مواد مصنوعي فرورفته و پنهان شود. در واقع اين مواد مصنوعي، جاي خاك طبيعي را گرفته است. به نحوي كه ميتوان گفت بر اثر اين دستكاري در طبيعت خاك معمولي طبيعي منطقه زير پيراهني از سيمان و آهن و شيشه و سنگهاي كارخانهاي و ديگر مواد غيرطبيعي، پوشيده و مدفون شده است و اين امر منجر به سرعت روند بازگشت دما به محيط اطراف ميشود.
اين پديده تاكنون در بسياري از كشورهاي جهان كه با معضل گسترش بيرويه جمعيت و توسعه غيراستاندارد شهري مواجهند، رخ داده و سبب تغيير ريز اقليمهاي محدوده شهري شده است. دكتر شفيعپور عقيده دارد كه تهران و دماوند، نمونه كاملي از اين تغيير ريز اقليماند كه بهدليل افزايش جمعيت از يكسو و سكون هوا، افزايش گرماي بيشتر و آلودگيهاي بيشتر از ديگر سو، دچار مشكل تجمع و تمركز آلايندههاي معلق در هواست كه تهديد بزرگي براي سلامتي انسانها و سكنه اين دو شهر شده است.
چندي پيش دكتر ايرج خسرونيا، رئيس جامعه پزشكان متخصص داخلي ايران اعلام كرد: كه ۴۰ تا ۵۰ درصد از بيماران ريوي كشور در فصول سرد سال كه زمان اوج آلودگي هواي تهران است در بيمارستانها بستري ميشوند. به گفته وي آلودگي هوا باعث كاهش تمركز و اثرات مخرب روي سيستم مغزي ميشود بنابراين بايد تمامي افرد بهويژه بيماران مبتلا به بيماريهاي مزمن ريوي، قلبي و سالمندان از رفتوآمدهاي غيرضروري در هواي آلوده بهشدت خودداري كنند.
به گفته متخصصان و پزشكان آلودگي هوا سبب ميشود كه بدن از ميزان كافي اكسيژن محروم بماند. در اين ميان اكسيدكربن باعث فلجشدن گلبول قرمز بدن ميشود و در بيماران ريوي اين امر موجب ايجاد ناراحتيهاي تنفسي شده و در نهايت منجر به از كار افتادگي اين افراد ميشود.
اما باوجود هشدارهاي مكرر، اين تغييرات بهدليل ادامه تاثير تركيبي دو عامل مهم يعني گسترش ساختوسازها و فعاليتهاي صنعتي غيراستاندارد، همچنان رو به افزايش است. دكتر شفيعپور در پاسخ به اين پرسش كه پديده گرمايش جهاني زمين چه نقشي در اين زمينه دارد، گفت: «پديده گرمشدن زمين معضلي جهاني است كه آثار طبيعي خود را بر تمام كشورها و محيطهاي آبي و خشكي و نيز اكوسيستمهاي طبيعي آنها برجاي ميگذارد. اين پديده در مناطق مختلف كشور ما نيز آثار و عواقب خاص خود را دارد كه شايسته بررسي و مطالعه محققان است اما اين پديده يعني گرمشدن زمين در سطح جهاني بيشتر نقش تسريعكننده دارد. اين پديده سبب تشديد روندافزايش دما ميشود كه بهدليل بيتوجهي به استانداردهاي زيستمحيطي در توسعه شهرها و ساختوسازهاي بيرويه و غيراستاندارد در كشور و بهويژه در كلانشهرهايي چون تهران تشديد شده است.»
به گفته اين كارشناس محيطزيست نميتوان علت اصلي گرمشدن دماي تهران و نواحي همجوار آن را بهعهده پديده گرمشدن زمين گذاشت زيرا تاثير اين پديده در گرمشدن زمين بيش از يك درجه نميتواند باشد. وي در ادامه يادآور ميشود كه دماوند اكنون پديدهاي را تجربه ميكند كه دامنههاي شمالي البرز در اطراف تهران، طي سالهاي اخير تجربه كردهاند و آن تخلفات متعدد در ساختوساز انواع ويلا و آپارتمانها در نواحي مرتفع كوهستاني است.
عوارض اين تخلفات شهري در مناطق غيرشهري مشخصا ايجاد اختلال در عملكرد طبيعي كوههاست كه به مرور زمان و به تدريج، اين عملكرد را به عملكردي ناسازگار، مبدل كرده است. اين عملكرد ناسازگار اكنون عوارض خود را بهصورت افزايش دما و ديگر تغييرات غيرطبيعي، آشكار ميكند.
ميزان اين تخلفات در شمال تهران بهحدي بوده است كه ميدان ساختوسازها از تراز ۱۸۰۰ متر بالاتر از دريا نيز تجاوز كرده است. وي در توضيح بيشتر اين مطلب گفت: «طبق مصوبات و تصميمگيريهاي انجام شده، مدتهاست كه در منطقههاي ۱ و۲ تهران، ساختوساز از ارتفاع ۱۸۰۰ متر به بالا ممنوع اعلام شده است. همچنين در منطقه ۵ از ۱۶۰۰ متر به بالا و در منطقه ۲۲ از ۱۴۰۰ متر به بالا، هرگونه ساختوسازي ممنوع اعلام شده است اما طبق بررسيهاي موجود در مناطق يك، ۲ و ۴، ساختوسازهاي بيرويهاي حتي در نواحي بالاتر از ۱۸۰۰ متر نيز صورت گرفته است. اين در حالي است كه كارشناسان، منطقههاي مرتفع تهران را براي زيست انسان نامناسب دانسته و اعلام كردهاند ارتفاع حدود ۱۶۰۰ متر به بالا، منطقه شكلگيري سفرههاي آب زيرزميني است و نبايد در آنها ساختوساز صورت گيرد.
روشن است كه بيشتر اين ساختوسازها غيرمجاز بوده و براي تامين منافع عمومي نسبت به تخريب اين ساختمانها و مجازات عاملان اين ساختوسازها اقدامي جدي و ضروري است اما دكتر شفيعپور در زمينه اينكه چه راهكاري براي مقابله يا جبران شرايط ايجاد شده وجود دارد، ميگويد: «متاسفانه نميتوان هيچ راهكار مشخصي ارائه كرد زيرا اين از مواردي است كه اگر فرصتها از دست برود ديگر قابل بازگشت نيست و يا بهسختي و تنها با صرف هزينههاي كلان قابل جبران خواهد بود.»
وي در عين حال مساله افزايش دما در منطقه قله دماوند را موضوعي مستقل دانست كه بايد جدا از وضعيت آب وهوايي و مخاطرات زيستمحيطي شهري در شهر دماوند مورد بررسي قرار گيرد: «تاكنون در تمام بررسيهاي انجام شده درباره قله دماوند، تمركز محققان بر پوشش دائمي برف در اين منطقه بوده است زيرا هميشه قله دماوند در تمام فصول و حتي در گرمترين روزهاي سال نيز داراي برف بوده است اما سال گذشته از جمله موارد نادري بود كه قله اين كوه برف خود را از دست داد.»
بديهي است كه اين مساله نيز حاكي از افزايش دماي هوا در منطقه قله دماوند است و گزارشهاي هواشناسي هم اين موضوع ر ا تاييد ميكند اما دكتر شفيعپور تاكيد دارد كه در بحث از دلايل اين پديده بايد عوامل تركيبي متعددي را در نظر گرفت.
وي در بيان اين عوامل تركيبي كه سبب ذوبشدن برفها در قله ميشود گفت: «اولا دماوند يك قله آتشفشاني خفته است. بنابراين در تمام سالهاي گذشته احتمال ميرفته است كه فعال شود. بنا بر مطالعات انجام شده در سالهاي اخير نيز اين منطقه آتشفشاني قدري فعال شده است. و همين امر سبب افزايش دما در قله و آبشدن برفها دراين منطقه شده است.»
دومين عاملي كه وي آن را عامل موثري در گرمشدن قله دماوند دانست پديده گرمشدن زمين است كه طي ۳۰ سال گذشته تاثير مشخصي داشته است. بهگفته وي مساله سوم همان معضل گسترش كلانشهر تهران و افزايش ساختوسازهاست كه نقش تسريعكنندهاي در اين پديده دارد. اين معضل در منطقه قله دماوند همراه با گرمكردن دماي هوا، احتمالا عامل تسريع و تشديد اين پديده يعني فعالشدن آتشفشان دماوند و ذوبشدن برفهاي آن بوده است و علاوه بر تمام عوامل يادشده بهجاست سهم رو به تزايد به اصطلاح دوستداران كوه و كوهنوردي را نيز در بروز اين قبيل واكنشهاي طبيعي در نظر گرفت. رفتارهاي خشن و غيرمتمدنانه خيل عظيم مردمي كه گاه و بيگاه تنها براي تفريح به كوهستانها ميروند و عرصه را بر طبيعت و ساكنان و حافظان آن تنگ ميكنند. و از همه بدتر در اين ميان برگزاري همايشهاي رنگارنگ است كه با صعود همزمان حجم كثيري از جمعيت، با لگدكوبكردن خاك و نابودي گونههاي گياهي و پراكندن انواع زباله، سالهاست كه زخمهايي جبرانناپذير از انواع آلودگي بر دامن البرز و دماوند نشاندهاند.
بيشك دماوند روزي انتقام خواهد گرفت. كاش آن روز نزديك نباشد
ماخذ : تهران امروز
نوشته شده توسط اکرم باکری در سه شنبه بیست و چهارم مهر 1386 ساعت 3:31 موضوع | لینک ثابت
درباره وبلاگ
فهرست اصلی
دوستان
نوشته های پیشین
طراح قالب
POWERED BY